Khi nên thu nhỏ hoặc bỏ hẳn bể cá — và làm cho tử tế

Hai bài trước nói những gì nên biết trước khi mua bể cá, và việc chăm hằng tuần. Bài này nói phần ngược lại, phần hầu như không ai viết vì nó không bán được gì: khi nào nên thu nhỏ hoặc ngừng hẳn.

Nói thẳng: trang này cũng là một trang bán hàng. Nhưng một cái bể để bẩn nhiều tháng thì không đẹp cho nhà và không tốt cho con cá nào cả — và đó là lý do đủ để viết bài này.

Dấu hiệu bể đang quá sức nhà mình

• Nhiều tuần liền chưa thay nước mà vẫn nhủ "cuối tuần này làm".
• Kính mờ rêu tới mức không nhìn rõ cá — lúc đó cái bể không còn là thứ để ngắm nữa.
• Cá chết lai rai mà không còn buồn tìm nguyên nhân.
• Thấy nặng nề mỗi lần nghĩ tới việc chăm thay vì thấy dễ chịu.
• Nhà thay đổi: có con nhỏ, đi làm xa, người chăm chính không còn ở nhà.

Thấy vài dấu hiệu trên thì không phải là mình lười — thường là cái bể lớn hơn mức nhịp sống hiện tại chịu được.

Thu nhỏ trước khi bỏ

1. Giảm số cá là cách đơn giản nhất: ít cá thì nước bẩn chậm hơn nhiều.
2. Đổi sang bể nhỏ hơn, nhưng nhớ bể quá nhỏ lại khó giữ ổn định hơn — hỏi người bán có nghề về cỡ hợp lý với số cá còn lại.
3. Bỏ bớt phần cầu kỳ: cây khó, đèn mạnh, loài cần chăm kỹ.
4. Chọn loài dễ nuôi cho lần sau, nếu vẫn muốn giữ một cái bể.
5. Đặt lịch cố định trong tuần thay vì làm khi nhớ ra — phần lớn bể hỏng vì không có lịch, không phải vì khó.

Đi vắng dài ngày

• Nhờ người quen tới cho ăn, và chia sẵn từng phần nhỏ — người không quen nuôi rất hay cho ăn quá tay.
• Cho ăn thừa là nguyên nhân số một làm nước hỏng khi chủ đi vắng.
• Thay nước trước khi đi và vệ sinh lọc, để bể bắt đầu ở trạng thái tốt.
• Ghi lại vài dòng hướng dẫn dán cạnh bể cho người trông.
• Đi rất lâu thì gửi cá còn hơn để bể tự xoay xở.

Ngừng hẳn: tìm chỗ nhận cá

1. Hỏi tiệm cá cảnh — nhiều tiệm nhận lại cá khoẻ, dù có thể không trả tiền.
2. Hỏi các nhóm người chơi trong vùng; cá khoẻ luôn có người muốn.
3. Hỏi bạn bè, trường học, quán quen có ai đang nuôi bể không.
4. Cho kèm luôn thiết bị: lọc, đèn, thức ăn còn lại — người nhận sẽ chăm tốt hơn.
5. Nói thật tình trạng cá: loài gì, nuôi bao lâu, có bệnh gì không.

Hai việc tuyệt đối không nên làm

• Không thả cá cảnh ra ao hồ, kênh rạch hay sông. Cá nuôi trong nhà phần lớn không sống nổi ngoài tự nhiên, và một số loài lại sống quá tốt rồi gây hại cho vùng nước bản địa. Đây là chuyện có quy định ở nhiều nơi — nên hỏi cơ quan chức năng địa phương nếu không rõ.
• Không đổ cá xuống bồn cầu, kể cả cá đã yếu.

Nếu không tìm được ai nhận và con cá đang bệnh nặng, hãy hỏi người có chuyên môn — tiệm cá cảnh lâu năm hoặc bác sĩ thú y — thay vì tự làm theo mẹo trên mạng.

Chuyển nhà mà đang nuôi bể

• Đây là lúc rủi ro nhất cho cả bể lẫn cá — nhiều bể vỡ và nhiều cá chết vào đúng ngày chuyển nhà.
• Bắt cá ra trước, cho vào thùng hoặc túi có nước cũ của chính bể đó.
• Giữ lại nước cũ và vật liệu lọc — đó là nơi vi sinh sống, mất nó là bể mới phải gây dựng lại từ đầu.
• Không khiêng bể còn nước, dù chỉ còn một ít: kính chịu lực kém khi bị vênh.
• Lắp lại và để ổn định trước khi thả cá về, đừng thả ngay trong ngày.

Dọn bể sau khi ngừng

• Tháo và rửa sạch, phơi thật khô trước khi cất; bể ẩm cất lâu sẽ có mùi và mốc.
• Không dùng xà phòng hay chất tẩy mạnh cho bể còn định dùng lại — dư lượng hại cá về sau.
• Kính nặng và dễ vỡ: hai người khiêng, kê đứng chứ đừng đặt nằm chồng.
• Thiết bị điện thì rút và cuộn gọn, ghi nhãn kẻo sau này không nhớ cái nào của bể nào.

Chỗ trống để lại

Bỏ một cái bể thường để lại một khoảng trống khá lớn trong phòng, và nhiều người thấy trống trải hơn mình tưởng. Vài cách dễ:

• Đặt cây vào chỗ đó — vẫn là thứ sống, mà nhẹ công hơn nhiều.
• Kệ thấp để đồ dùng hằng ngày, nếu chỗ đó vốn tiện tay.
• Để trống một thời gian cũng không sao; căn phòng rộng ra là một cảm giác dễ chịu.

Nuôi cá là chuyện vui. Dừng đúng lúc cũng là một phần của chuyện vui đó — kéo dài một việc mình không còn kham nổi thì chẳng ai được gì, kể cả con cá.

Câu hỏi thường gặp