Chăm bể cá hằng tuần: việc đều đặn và cách xử khi nước đục
Bài trước nói những gì nên biết trước khi mua bể cá. Bài này nói phần quyết định: chăm cho đều.
Bể đẹp hay không nằm ở lịch chăm nhiều hơn ở thiết bị. Bể trang bị đầy đủ mà bỏ bê vài tuần thì vẫn đục và vẫn hôi.
Nhịp việc: chia theo tần suất
Hằng ngày — mất chưa tới hai phút:
- Cho ăn vừa đủ, và vớt bỏ thức ăn thừa sau vài phút.
- Nhìn qua đàn cá: có con nào lạ, bơi khác thường không.
- Xem lọc còn chạy, sục khí còn đều không.
Hằng tuần:
- Thay một phần nước, không thay hết.
- Hút cặn đáy.
- Lau mặt kính trong.
- Kiểm nhiệt độ nếu có sưởi hoặc bể đặt chỗ nắng.
Hằng tháng:
- Vệ sinh vật liệu lọc — rửa bằng nước lấy từ chính bể, không rửa bằng nước máy trực tiếp.
- Cắt tỉa cây thủy sinh nếu có.
- Kiểm dây điện, phích cắm, và ổ cắm quanh bể.
Vì sao không thay hết nước
Đây là sai lầm phổ biến nhất của người mới, và nó xuất phát từ ý tốt.
Trong bể có một hệ vi sinh sống trong vật liệu lọc và trên bề mặt, làm nhiệm vụ phân hủy chất thải. Thay hết nước và rửa sạch lọc là xóa luôn hệ đó, và bể sẽ mất ổn định trong nhiều ngày sau.
Vì vậy: thay từng phần, và giữ lại vật liệu lọc cũ khi vệ sinh.
Cho ăn: ít hơn mình nghĩ
- Cho ăn thừa là nguyên nhân số một làm nước đục và hôi.
- Nguyên tắc thường dùng: cho lượng cá ăn hết trong vài phút.
- Thà ít một chút, vì cá chịu đói tốt hơn chịu nước bẩn.
- Đi vắng vài ngày thì thường không cần nhờ ai cho ăn; nhờ người không quen dễ thành cho quá tay.
Nước đục: đọc theo kiểu đục
- Đục trắng như sữa — thường gặp ở bể mới hoặc sau khi thay nhiều nước; hệ vi sinh chưa ổn định. Cách xử là chờ, ngưng cho ăn nhiều, và không thay nước ồ ạt thêm.
- Đục xanh — tảo phát triển, thường do nắng chiếu vào bể hoặc bật đèn quá lâu. Che nắng và giảm giờ bật đèn.
- Đục vàng nâu — thường do cặn hữu cơ, thức ăn thừa, lọc yếu. Hút cặn, vệ sinh lọc.
- Có váng mặt nước — thường liên quan tới thiếu lưu thông bề mặt.
Điểm hai đáng nhớ vì nó liên quan tới chỗ đặt bể: bể đặt chỗ nắng chiếu là bể phải chống tảo suốt đời.
Rêu bám kính và trang trí
- Cạo kính bằng dụng cụ chuyên dùng, làm đều mỗi tuần thì nhẹ.
- Giảm giờ bật đèn — nhiều bể bật quá lâu vì để ngắm.
- Bớt cho ăn và tăng nhịp hút cặn.
- Đồ trang trí bám rêu thì lấy ra chà bằng bàn chải, không dùng xà phòng.
Khi cá chết
- Vớt ra ngay — để lâu làm bẩn nước và ảnh hưởng con còn lại.
- Xem lại: nước có đục không, có mùi không, lọc còn chạy không, gần đây có thay đổi gì.
- Chết nhiều con cùng lúc là dấu hiệu vấn đề về nước hoặc thiết bị, không phải chuyện từng con.
- Bể mới thả cá thường có giai đoạn chưa ổn định; thả ít một thay vì thả đầy ngay.
- Hỏi tiệm cá nơi mình mua — họ biết loại đó và nguồn nước ở khu mình.
An toàn quanh bể
- Điện gần nước — dây phải có đoạn võng xuống thấp hơn ổ cắm để nước chảy theo dây không vào ổ.
- Rút điện trước khi cho tay vào bể để vệ sinh.
- Bể lớn rất nặng — kiểm chân kê và mặt sàn, điều đã nói ở bài trước.
- Nhà có trẻ nhỏ thì che hoặc rào, như đã nói ở bài an toàn nước.
Khi thấy quá sức
Nói thẳng: bể cá là vật nuôi, không phải đồ trang trí. Nếu lịch chăm thành gánh nặng thì thu nhỏ lại còn hơn để bể bẩn — bể nhỏ chăm được vẫn đẹp hơn bể lớn bỏ bê.
Và nếu quyết dừng thì tìm người nhận lại cá, đừng thả ra kênh rạch hay ao hồ tự nhiên.
Đi vắng nhiều ngày
Câu hỏi thường gặp nhất với người nuôi cá, và câu trả lời khiến nhiều người ngạc nhiên:
- Vài ngày thì thường không cần cho ăn — cá trưởng thành nhịn được, và nhịn an toàn hơn là được cho ăn quá tay.
- Đi lâu hơn thì nhờ người, nhưng chia sẵn từng phần ăn vào hộp nhỏ theo ngày, đừng để cả hũ thức ăn.
- Thay một phần nước trước khi đi và hút cặn cho sạch.
- Kiểm lọc và sục khí, vì hỏng lúc nhà vắng là mất cả bể.
- Che bớt đèn hoặc hẹn giờ tắt, để tảo không bùng lên trong lúc không ai cạo kính.
Điểm hai là mẹo cứu nhiều bể: người được nhờ thường cho ăn nhiều vì thương cá, và đó là cách phổ biến nhất làm hỏng nước khi chủ nhà đi vắng.